Wat is integrale acute ouderenzorg?
Integrale acute ouderenzorg richt zich op ouderen met een kwetsbare gezondheid. Door verminderd functioneren van meerdere lichaamsfuncties zijn zij gevoeliger voor stressfactoren zoals verlies of het tijdelijk wegvallen van een mantelzorger. Veel ouderen met kwetsbaarheid belanden hierdoor op de spoedeisende hulp (SEH) of de huisartsenpost (HAP) en/of in het ziekenhuis, waar de zorg vaak niet goed aansluit bij hun behoeften. Dit vergroot het risico op functionele achteruitgang en nieuwe zorgvragen. Wij zetten in op een integrale en regionale aanpak van acute ouderenzorg om deze crisissituaties te voorkomen, of tijdig thuis of dichtbij huis op te vangen.
Ontwikkelingen in de acute ouderenzorg
Sinds 2017 daalt het gebruik van HAP en SEH door 75-plussers. Toch stijgt het aandeel 65-plussers op de SEH naar verwachting van 35% in 2019 naar 42% in 2030, als gevolg van vergrijzing. De uitkomsten van acute zorg voor ouderen met een kwetsbare gezondheid zijn vaak slechter dan verwacht. Door atypische klachten wordt de urgentie van hun zorgvraag niet altijd herkend, wat leidt tot langere opnames, overdiagnostiek, over- of onderbehandeling en complicaties. Zo ervaart 30% van de 70-plussers na ziekenhuisopname nieuwe beperkingen in het dagelijks functioneren, en overlijdt 33% binnen een jaar na een SEH-bezoek.
Om dit te keren is een andere inrichting van het acute zorglandschap nodig. Er zijn meerder innovaties die daaraan bijdragen; deze zijn gebundeld in het model voor integrale acute ouderenzorg.
Beeld: © NZa
Samenwerking tussen huisarts, SO en VS in de eerste lijn
Proactieve zorg thuis vraagt om nauwe en interdisciplinaire samenwerking tussen huisarts, specialist ouderengeneeskunde (SO) en verpleegkundig specialist (VS). In de paragraaf over Kortdurende zorg bespreken we hoe de geneeskundige zorg voor specifieke patiëntengroepen (gzsp) en specifiek twee nieuwe prestaties binnen de gzsp dit ondersteunen.
Acuut wijkteam
Steeds meer regio’s zetten acute wijkteams in, die snel inzetbare, onplanbare zorg leveren in de wijk. ActiZ, V&VN, Zorgverzekeraars Nederland en Zorgthuisnl publiceerden in 2019 het Gezamenlijk kader toekomstbestendige wijkverpleging, waarin versterking van onplanbare nachtzorg als prioriteit is benoemd. Afgesproken is dat zorgaanbieders deze zorg tussen 23:00 en 07:00 uur gezamenlijk, efficiënt en kwalitatief verantwoord organiseren binnen hun regio. Wij faciliteren deze zorg via met de prestatie Organisatie en beschikbaarheid van onplanbare avond-, nacht-, en weekendzorg.
GEM-team op de SEH
Steeds meer SEH’s werken met Geriatric Emergency Medicine (GEM)-teams. Nadat de SEH-verpleegkundige kwetsbaarheid identificeert, voert de VS een Comprehensive Geriatric Assessment uit en bespreekt behandelwensen met de patiënt en familie. Het GEM-team beoordeelt daarnaast de medicatie en coördineert de nazorg. De inzet van het GEM-team is mogelijk binnen de bestaande bekostiging.
Anderhalvelijnszorg thuis
Initiatieven zoals het 'ziekenhuis op wielen' brengen medisch-specialistische zorg naar huis of naar de huisartsenpraktijk. De VS voert diagnostiek en behandeling zelfstandig uit. Wij maken de declaratie van deze zorg mogelijk met de Beleidsregel innovatie voor kleinschalige experimenten. Momenteel vindt onderzoek plaats naar de effectiviteit van deze innovatie en vindt een verdere verkenning plaats richting structurele bekostiging.
Wijkkliniek en kortdurende zorg
Een wijkkliniek combineert medisch-specialistische zorg voor ouderen met vroege revalidatie, gericht op herstel en behoud van functioneren. Interdisciplinaire teams leveren persoonsgerichte zorg in een prikkelarme, herstelgerichte omgeving. Ook andere vormen van kortdurende zorg zoals eerstelijnsverblijf (elv) en geriatrische revalidatiezorg (grz) vormen een essentieel onderdeel van integrale acute ouderenzorg. In het hoofdstuk over kortdurende zorg gaan we hier dieper op in.
Integrale spoedzorg
Een mooi voorbeeld van integrale spoedzorg is het Centrum Acute Zorg (CAZ) in Zoetermeer, waar de HAP, SEH, dienstapotheek, het transferpunt, acute wijkteams en multifunctionele bedden samen worden gebracht in één centrum. Om deze integrale vorm van spoedzorg passend te bekostigen werken wij samen met de betrokken partijen aan het vormgeven van een experiment met integrale bekostiging via de beleidsregel Innovatie.
Regionale zorgcoördinatie
Regionale zorgcoördinatie zorgt dat patiënten direct door de juiste zorgverlener geholpen worden, zonder onnodige inzet van ambulance of SEH. Zorgverleners krijgen snel inzicht in beschikbare plekken, waardoor capaciteit beter wordt benut. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) is afgesproken om regionale zorgcoördinatie landelijk te dekken. Ambulancediensten krijgen daarbij een bredere rol met meer triage en behandeling aan huis. Wij hebben in 2023 en 2024 geadviseerd over de mogelijkheden om zorgcoördinatie te financieren binnen de huidige bekostiging, en de mogelijkheden om zorgcoördinatie structureel te bekostigen via budgetbekostiging.
[FIGUUR 1] Innovaties gebundeld in het model voor integrale acute ouderenzorg van het Amsterdam UMC
Naar toekomstbestendige acute ouderenzorg
Deze innovaties tonen dat er een sterke beweging is ingezet richting integrale ouderenzorg. Wij nemen het voortouw in het opschalen van impactvolle initiatieven. We werken samen met zorgaanbieders en zorgverzekeraars aan kennisdeling, passende bekostiging en structurele inbedding in het zorglandschap. Om écht impact te maken, is het cruciaal dat deze initiatieven niet als losse projecten blijven staan, maar in samenhang met elkaar worden ontwikkeld. Alleen zo kunnen acute zorgvragen bij ouderen vaker worden voorkomen of tijdig thuis of dichtbij huis worden opgevangen.
"Om écht impact te maken is het van belang dat initiatieven niet als losse projecten blijven bestaan, maar in samenhang met elkaar worden ontwikkeld."
Dit vraagt om intensieve samenwerking; zowel landelijk (met onder andere zorgverzekeraars, Zorginstituut Nederland, ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, branche- en beroepspartijen) als regionaal (tussen onder andere zorgaanbieders). Wij nemen hierin een actieve rol. Tot slot biedt integrale ouderenzorg kansen voor verpleegkundig specialisten en physician assistants. Daarom zetten we ons in om taakherschikking verder te faciliteren.
Meer lezen
- Perceptions of Frail Older Adults on Contributing Factors Causing the Onset of Crises Leading to Hospital Admissions: A Qualitative Study
- Meer ouderenzorgkennis nodig op de spoedeisende hulp
- Outcomes as experienced by older patients after hospitalisation: satisfaction, acceptance, frustration and hope—a grounded theory study
- Older patients’ perspectives on factors contributing to frequent visits to the emergency department: a qualitative interview study
- Kerncijfers Acute Zorg 2017-2023
- Kamerbrief over beleidsagenda toekomstbestendige acute zorg
- Older patients with nonspecific complaints at the Emergency Department are at risk of adverse health outcomes
- Physical Resilience in Daily Functioning Among Acutely Ill Hospitalized Older Adults: The Hospital-ADL Study
- Major adverse cardiovascular events in older emergency department patients presenting with non-cardiac medical complaints
- Rapport Vernieuwing van de acute ouderenzorg
- Publicatie handreiking Proactieve zorgplanning in de langdurige zorg (SKILZ)
- Prestatie- en tariefbeschikking verpleging en verzorging
- Handboek Geriatric Emergency Medicine (GEM)
- Praktijkvoorbeeld | Wondzorg en dermatologie: Ziekenhuis op wielen (Platform Zorgmasters)
- Beleidsregel Innovatie voor kleinschalige experimenten
- Het Integraal Zorgakkoord (IZA)
- Handvatten voor financiering van een zorgcoördinatiecentrum (zcc) per 2024
- Advies Budgetbekostiging zorgcoördinatie
- ‘Guiding Principles for Transformation Towards Integrated Acute Care for Older Adults Close to Home: Lessons from Nine Dutch Regional Partnerships. A Realist Evaluation’, Kroeze, E.D., Hoitinga, G., Smorenburg, S.M., MacNeil Vroomen, J.L., van Vught, A.J.A.H. and Buurman, B.M. (2025)
- NZa webpagina Taakherschikking (Medisch-specialistische zorg)
- Trends acute zorg: minder ouderen naar de huisartsenpost en spoedeisende hulp
- De NZa ondersteunt innovaties die bijdragen aan passende zorg
- De NZa zet zich in voor een passende organisatie van zorg in regionale zorgnetwerken
- De NZa monitort en faciliteert taakherschikking binnen de medisch-specialistische zorg
