Hoe hebben de uitgaven aan geneesmiddelen zich tussen 2017 en 2024 ontwikkeld? In de nieuwste editie van onze jaarlijkse Kerncijfers Geneesmiddelen brengen we de ontwikkeling van de geneesmiddelenuitgaven in beeld. We laten zien hoe de uitgaven zich verhouden tot eerdere jaren en welke ontwikkelingen hierbij opvallen. Hierbij kijken wij naar geneesmiddelen binnen het ziekenhuis (intramuraal) en daarbuiten (extramuraal). Ook maken wij onderscheid tussen geneesmiddelen met stofnaamconcurrentie, waarbij dezelfde werkzame stof door meerdere fabrikanten verkocht wordt, en geneesmiddelen zonder stofnaamconcurrentie, ook wel monopoliegeneesmiddelen genoemd.
Beeld: © iStock
Betaalbaarheid intramurale geneesmiddelen lijkt te verbeteren, maar structurele trend nog onduidelijk
De uitgaven aan dure intramurale geneesmiddelen zijn in 2024 met 0,9% gegroeid ten opzichte van 2023. Ten opzichte van 2017 (start huidige bekostiging) zien we een groei van 26,6%. We zien dat de uitgaven aan intramurale geneesmiddelen de afgelopen jaren minder hard stijgen dan in eerdere jaren, en in verhouding minder hard stijgen dan de uitgaven aan de totale medisch-specialistische zorg. Een belangrijke verklaring hiervoor is dat er stofnaamconcurrentie is ontstaan bij sommige geneesmiddelen. In 2024 zien we voor het eerst dat de totale uitgaven aan intramurale monopoliegeneesmiddelen dalen. Daarnaast zien we dat de totale uitgaven aan intramurale geneesmiddelen met stofnaamconcurrentie gestegen zijn. Deze verschuiving komt voor een groot deel doordat er stofnaamconcurrentie is ontstaan voor ustekinumab. Of dit een structurele trend is, is onduidelijk. Dit komt doordat de uitgavenontwikkeling voor een groot deel bepaald wordt door het ontstaan van stofnaamconcurrentie. Ook is dit afhankelijk van de prijzen waarvoor nieuwe geneesmiddelen op de markt komen.
Uitgaven extramurale geneesmiddelen zijn gestegen
De uitgaven aan extramurale geneesmiddelen zijn in 2024 met 8,2% gegroeid ten opzichte van 2023. Ten opzichte van 2017 zien we een groei van 39,4%. Deze groei wordt vooral veroorzaakt door stijgende uitgaven aan geneesmiddelen met stofnaamconcurrentie. Tussen 2017 en 2024 bleven de uitgaven aan extramurale monopoliegeneesmiddelen redelijk stabiel (+4,3%), maar het aantal unieke patiënten dat hiermee behandeld werd daalde met 33,7%.
Ontstaan stofnaamconcurrentie belangrijk voor betaalbaarheid geneesmiddelen
Ook in onze nieuwste kerncijfers zien we dat concurrentie bijdraagt aan lagere prijzen en uitgaven van dure geneesmiddelen. Daarom is het belangrijk dat de overheid: 1) maatregelen treft om tijdens de monopoliefase te hoge uitgaven te voorkomen, en 2) niet langer dan nodig concurrentiebescherming biedt aan fabrikanten.
Maatschappelijk aanvaardbare prijzen
Ook blijft het belangrijk dat de prijs die wij als maatschappij voor een geneesmiddel aan een fabrikant betalen, niet hoger is dan de maximaal maatschappelijk aanvaardbare prijs volgens het Zorginstituut Nederland. Zodat we met ons geld maximale gezondheidswinst behalen voor de samenleving. Lees hierover meer in het MAUG-rapport dat wij samen met het Zorginstituut Nederland en de Autoriteit Consument en Markt in oktober 2025 publiceerden: 'Naar maatschappelijk aanvaardbare prijzen voor dure medicijnen'. MAUG staat voor Maatschappelijk Aanvaardbare Uitgaven Geneesmiddelen.