Uit de deskresearch kwam naar voren dat alle jeugdregio’s beschikken over een website. De meeste van deze websites zijn vooral gericht op professionals zoals verwijzers en aanbieders en minder op het algemene publiek. Veel informatie heeft dan ook betrekking op procedures voor aanbestedingen en verantwoording en voor het aanvragen van zorg. 

Wat ook opviel is dat in veel jeugdregio’s de samenwerkingsverbanden niet beperkt zijn tot jeugdzorg maar betrekking hebben op het bredere sociale domein. Meestal betekent dit jeugdzorg en maatschappelijke ondersteuning, die door veel jeugdregio’s ook samen ingekocht worden, maar in voorkomende gevallen vallen hier ook nog andere zorgvormen onder.  

De indeling van de jeugdregio’s leek, althans volgens de websites, grotendeels overeen te komen met de indeling zoals het Besluit verbetering beschikbaarheid jeugdzorg voorschrijft. Hoewel bekend is dat veel jeugdregio’s in de praktijk opgesplitst waren in meerdere subregio’s, is hier op de websites van de jeugdregio’s weinig van te merken. De openbare informatie leek vast te houden aan de papieren werkelijkheid van de formele indeling in 41 jeugdregio’s (voor 1 januari 2026 nog 42).  

Een aantal jeugdregio’s werkt bij de inkoop van bepaalde zorgvormen – bijvoorbeeld gesloten jeugdhulp – overigens ook op bovenregionaal niveau samen. Dit hoeft in de toekomst geen probleem te zijn omdat dit gaat om zorgvormen die minimaal op regionaal niveau ingekocht moeten worden. 

De wijze waarop de regionale samenwerking georganiseerd is, verschilt ook. Ruim de helft (22) van de jeugdregio’s was ten tijde van de deskresearch al vormgegeven als gemeenschappelijke regeling, wat door de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg verplicht wordt. Meestal waren deze gemeenschappelijke regelingen een openbaar lichaam (17) maar in een aantal gevallen een centrumregeling (5). De overige jeugdregio’s (18) waren georganiseerd als netwerksamenwerking of op basis van een privaatrechtelijke overeenkomst. In 2 jeugdregio’s is samenwerking niet van toepassing, omdat deze uit slechts één gemeente bestaan. Een aantal van deze jeugdregio’s gaf aan dat zij anticiperend op de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg al bezig waren de oprichting van een gemeenschappelijke regeling voor te bereiden.   

Het merendeel van de jeugdregio’s bood op hun website op enige wijze informatie over het aanbod. De helft van de jeugdregio’s gaf zelf informatie over het aanbod en een kleiner deel verwees hiervoor naar de beschikbaarheidswijzer (33%), een online platform dat professionals helpt om in hun regio passende zorg te vinden binnen hun regio. Het geeft inzicht in welke zorgaanbieders beschikbaar zijn, welke hulpvormen worden geboden en wat de actuele wachttijden zijn. Een kleiner deel van de jeugdregio’s bood geen informatie over het aanbod (17%). 

Figuur 1: informatie over gecontracteerd aanbod op de website  

De informatie die jeugdregio’s gaven over het gecontracteerde aanbod was zeer divers van aard. In sommige gevallen was er een bestand (Excel of pdf) dat gedownload kon worden met een lijst met gecontracteerde aanbieders of op de website zelf stond een lijst van gecontracteerde aanbieders. In sommige van deze overzichten waren ook de onderaannemers per gecontracteerde aanbieder opgenomen. De meeste jeugdregio’s die zelf informatie gaven over gecontracteerde aanbieders boden ook informatie over zorgvormen (18 van de 21). 

De informatie over de gecontracteerde zorgvormen was zeer divers als het gaat om de mate van detail. Soms werden de zorgvormen alleen in bepaalde segmenten of grofmazige categorieën benoemd, bijvoorbeeld complex en enkelvoudig. In andere gevallen werden productcodes genoemd en werden de zorgvormen verder niet benoemd. In de meeste gevallen werden de zorgvormen wel benoemd, maar op verschillende manieren. Deze zorgvormen kwamen, zoals verwacht, voor het grootste deel ook niet overeen met de zorgvormen zoals deze benoemd worden in de AMvB. 

Enkele jeugdregio’s boden een meer interactief overzicht van het aanbod, vooral ten behoeve van verwijzers. Op deze websites was het mogelijk zorgvormen te selecteren (soms ook met meerdere variabelen als intensiteit, trajectduur en maximale afstand tot een bepaalde locatie) en vervolgens een overzicht te krijgen van de gecontracteerde aanbieders die de geselecteerde zorgvormen kunnen leveren. Enkele jeugdregio’s gaven ook (indicaties) van de wachttijden per aanbieder en/of zorgvorm, hoewel niet altijd duidelijk was hoe actueel deze informatie was.   

Regiovisies 

De Norm voor Opdrachtgeverschap Jeugd (NvO) van de VNG schrijft voor dat gemeenten afspraken maken binnen de jeugdregio en deze samenwerking ook vastleggen (VNG 2021). Onderdeel daarvan is een regiovisie, een weerslag van de gemaakte afspraken en de wijze waarop daar invulling aan gegeven wordt.  

Uit eerder onderzoek (Jeugdautoriteit 2022) bleek dat twee jaar na het vaststellen van genoemde NvO, slechts 56% van de jeugdregio’s over een regiovisie beschikte. Ook was de volledigheid en kwaliteit van de regiovisies behoorlijk verschillend. Zo besteedden de visies lang niet altijd aandacht aan alle onderwerpen die er volgens de NvO onderdeel van zouden moeten zijn.  

Met de inwerktreding van de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg worden gemeenten wettelijk verplicht om per 1 januari 2027 een regiovisie vast te stellen. In het Besluit verbetering beschikbaarheid jeugdzorg zijn onderwerpen aangewezen waaraan in de regiovisie aandacht moet worden besteed. 

Inmiddels beschikken vrijwel alle jeugdregio’s over een regiovisie, een duidelijke ontwikkeling ten opzichte van het eerdere onderzoek uit 2022. Wel bestaan er nog grote verschillen tussen de regiovisies en voldoen deze nog niet allemaal aan de eisen die daar door de wet aan gesteld worden. De regiovisies zijn daarnaast niet allemaal even recent en vaak ook niet te vinden op de website van de jeugdregio, maar bijvoorbeeld op de websites van gemeenten uit de betreffende regio.  

De 42 regiovisies die aangetroffen werden bij de scan waren gemiddeld 3,8 jaar oud. De oudste stammen uit 2017, de meest recente uit 2025. De meeste regiovisies hadden alleen betrekking op jeugdhulp/jeugdzorg. Enkele betroffen het hele sociaal domein, een aantal andere jeugdbeleid in bredere zin en 2 regiovisies hebben specifiek betrekking op specialistische jeugdhulp (figuur 2). 

Figuur 2: scope van de regiovisies 

De regiovisies zijn gescand op de volgende termen: beschikbaarheid, continuïteit, wachttijden, wachtlijsten en monitoring. Hoewel wachttijden en wachtlijsten niet hetzelfde zijn, worden deze termen in de praktijk veelal door elkaar heen gebruikt en zijn hier daarom samen genomen. 

Monitoring is het onderwerp waar het vaakst inhoudelijk op ingegaan werd in de regiovisies (in meer dan de helft) gevolgd door beschikbaarheid, continuïteit en wachtlijsten/wachttijden. Dit is opvallend, omdat in de NvO monitoring niet ter sprake komt. De NvO noemt als één van de belangrijkste doelstellingen dat de regiovisie aangeeft “op welke wijze de regio de beschikbaarheid en continuïteit van de jeugdfuncties wil borgen”.  

Er was een zekere overlap tussen beschikbaarheid en continuïteit. Soms werden deze gezamenlijk besproken of genoemd, of beschikbaarheid werd besproken en continuïteit alleen genoemd in de context daarvan, of omgekeerd. Het onderscheid tussen beide begrippen leek niet altijd heel duidelijk. Begrippen werden over het algemeen ook niet duidelijk gedefinieerd of afgebakend. 

Regiovisies die aandacht besteedden aan monitoring, benadrukten veelal het belang ervan en dan vooral als sturingsinformatie. Er werd bijvoorbeeld genoemd dat monitoring de basis vormt voor gericht sturen en leren, dat het inzichtelijk maakt waar vraag en aanbod uit balans zijn, dat het de maatschappelijke effecten van de jeugdhulp in kaart brengt en dat het beleid ondersteunt. Sommige regiovisies benadrukten ook het belang van zowel kwantitatief als kwalitatief monitoren en het gebruik van zowel KPI's als 'zachtere' indicatoren, omdat niet alles in harde cijfers te vangen is. De cliëntervaring werd dan vaak als voorbeeld genoemd. 

Ondanks dat veel jeugdregio’s het belang van monitoring in hun regiovisies onderkennen, is lang niet altijd duidelijk op welke wijze en op basis van welke data genoemde monitoring precies plaats zou moeten vinden. Ook wanneer gesproken werd over bijvoorbeeld het opzetten van een regionale monitor was niet altijd helder op welke wijze deze precies vormgegeven zou moeten worden. De term ‘datagedreven’ komt geregeld voorbij in deze context. Data uit het berichtenverkeer werden in meerdere regiovisies genoemd als bron voor een regionale monitor, eventueel aangevuld met data uit andere bronnen, zoals bijvoorbeeld CBS StatLine, regionale GGD-monitors en soms ook specifieke eigen uitvragen (bijvoorbeeld een gemeentelijke jeugdmonitor). Welke indicatoren precies gebruikt zouden moeten worden blijft echter vaak in het midden. 

De operationalisering van dergelijke monitors bevond zich daarmee in veel regio’s nog in ontwikkeling. Soms werd expliciet aangegeven dat dit nog verder uitgewerkt moet worden. Een aantal jeugdregio’s had bepaalde data wel al verzameld in bijvoorbeeld regionale dashboards. 

Wanneer inhoudelijk ingegaan werd op beschikbaarheid, gebeurde dit op grofweg drie verschillende manieren: een visie op of uitgangspunten met betrekking tot beschikbaarheid, zonder dat deze direct in concrete maatregelen vertaald werden; een uiteenzetting van concrete maatregelen om de beschikbaarheid te borgen; problemen die rond beschikbaarheid werden geconstateerd.  

Als in de regiovisies ingegaan werd op continuïteit gebeurde dit het vaakst in de context van contracten. Zo werd het genoemd als aandachtspunt bij aflopende contracten en als reden waarom reële tarieven en langdurige contracten noodzakelijk zijn. Dit laatste gold vooral voor bepaalde specialistische zorgvormen, waarbij gesloten jeugdhulp als voorbeeld genoemd werd. In een aantal regiovisies werd ook gesignaleerd dat de continuïteit van zorg onder druk staat door het hoge gebruik van jeugdzorg.  

Opvallend is dat in weinig regiovisies ingegaan werd op het onderscheid tussen continuïteit van zorg en continuïteit van aanbieders en dat er nauwelijks regiovisies waren waarin concrete acties genoemd werden om de continuïteit te borgen. In één regiovisie werd het gebruik van een ‘escalatieroute’ vermeld als de continuïteit in het gedrang komt en één regiovisie noemde het Draaiboek ‘Continuïteit Jeugdzorg’.  

In alle regiovisies die ingingen op wachtlijsten en/of wachttijden, werden deze als knelpunt herkend. Veel regio’s koppelden hier ook expliciet het terugdringen van wachttijden als doel of ambitie aan. De vertaling daarvan naar concrete maatregelen was echter nog niet altijd uitgewerkt. In enkele gevallen werd verwezen naar toekomstig nader beleid voor aanpak of werd gesteld dat er wordt gewerkt aan een visie op wachtlijsten.  

Als er wel concrete maatregelen genoemd werden, betrof dit het vaakst maatregelen om meer inzicht in wachttijden te verkrijgen, bijvoorbeeld door het ontwikkelen van een regionale monitor of beschikbaarheidstool of door gebruik te maken van bestaande gegevensbronnen zoals de beschikbaarheidswijzer of het berichtenverkeer. Onduidelijk bleef meestal wel op welke wijze dit inzicht in wachttijden kan bijdragen aan het verminderen ervan.  

Ook vaak genoemd werd het inzetten van alternatieve ondersteuning tijdens de wachtperiode, de zogenaamde overbruggingszorg. Daarnaast werd geregeld genoemd dat er samengewerkt wordt met verwijzers en aanbieders om wachtlijsten terug te dringen. In voorkomende gevallen worden hier ook afspraken over opgenomen in contracten, bijvoorbeeld over maximale wachttijden.  

Wachttijden/wachtlijsten werden in de regiovisies het meest zijdelings genoemd, zonder dat er inhoudelijk op ingegaan werd. Dit was het geval in bijna de helft van de regiovisies. Beschikbaarheid, continuïteit en monitoring kwamen minder vaak op deze wijze aan de orde. Wanneer onderwerpen zijdelings genoemd werden, betekende dit veelal dat alleen benoemd werd dat er in het kader van de NvO aandacht aan besteed dient te worden, of de onderwerpen werden genoemd in de context van de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg.   

Het onderwerp dat het vaakst helemaal niet aan de orde kwam, was continuïteit, gevolgd door wachtlijsten/wachttijden, beschikbaarheid en monitoring.  

Het viel op dat er grote verschillen waren tussen de regiovisies. Sommige bleven behoorlijk aan de oppervlakte, terwijl andere veel inhoudelijker waren. Dit lijkt een logische reflectie van het feit dat de samenwerkingsverbanden tussen de gemeenten in de verschillende jeugdregio’s zich in verschillende stadia van ontwikkeling bevinden.

De visies schetsten vaak wel een beeld van het gewenste zorglandschap in de regio en aan welke voorwaarden dit dient te voldoen. De concrete uitwerking van hoe dit bereikt moet worden was echter vaak minder ver ontwikkeld. Dit zou verklaard kunnen worden door het feit dat het om visies gaat, al schrijft de NvO wel voor dat de visies ook afspraken moeten bevatten. In juli 2026 is een handreiking gepubliceerd (OZJ; PSD; Significant 2026) die handvatten aanreikt om van visie en opgave te komen tot concrete actielijnen en afspraken.  

Tot slot illustreerden de regiovisies dat jeugdregio’s binnen het decentrale stelsel grotendeels zelfstandig werken aan vergelijkbare vraagstukken. Veel initiatieven die op regionaal niveau ontplooid worden, lijken weliswaar op elkaar maar zijn toch in iedere jeugdregio telkens iets anders.