Achtergrond en onderzoeksvragen
Met de inwerkingtreding van de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg op 1 januari 2026 hebben jeugdregio’s formeel een belangrijke rol gekregen bij het beschikbaar stellen van jeugdzorg aan jeugdigen die dat nodig hebben. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft daarbij de taak gekregen om middels stelselonderzoek algemene trends en ontwikkelingen met betrekking tot de beschikbaarheid van jeugdzorg in de 41 jeugdregio’s in kaart te brengen. Om een beeld te krijgen van de huidige stand van zaken heeft de NZa een eerste verkennend onderzoek uitgevoerd bij de jeugdregio’s. De volgende vraag staat in dit onderzoek centraal: hoe geven jeugdregio’s beschikbaarheid van jeugdzorg vorm? Om deze vraag te beantwoorden dient het onderzoek inzicht te verschaffen in welke informatie beschikbaar is met betrekking tot de jeugdregio’s (dit kan informatie zijn die de jeugdregio’s zelf beschikbaar stellen of informatie die mogelijk anderszins beschikbaar is), welke informatie beschikbaar is over het zorgaanbod in de jeugdregio’s en de wijze waarop het zorgaanbod door de jeugdregio’s vormgegeven wordt. Hiertoe zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:
-
Hoe gaan de jeugdregio's om met beschikbaarheid?
-
Hebben de jeugdregio’s inzicht in de zorgvraag en zo ja, op welke wijze?
-
Hoe bepalen de jeugdregio’s welke zorg ingekocht wordt en in welke hoeveelheid?
-
Hoe handelen de jeugdregio’s als blijkt dat bepaalde zorg onvoldoende is ingekocht?
-
Hoe handelen de jeugdregio’s in gevallen waarin er geen aanbod is van zorg die zij willen inkopen?
Werkwijze
Allereerst is verkend op welke wijze het begrip beschikbaarheid gedefinieerd kan worden. Hierbij is gekeken naar aanknopingspunten die de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg en de daarbij behorende Memorie van Toelichting (MvT) bieden, een inventarisatie van definities die voorhanden of in ontwikkeling zijn in het veld en in de literatuur, en hoe er binnen de NZa naar het begrip gekeken wordt. Ook is de samenhang tussen beschikbaarheid en verschillende onderliggende begrippen verkend. Deze definities bieden een theoretisch kader voor het huidige onderzoek, en voor de bredere taken van de NZa ten aanzien van de jeugdzorg.
Op basis van openbare bronnen is een eerste verkenning uitgevoerd van informatie over de jeugdregio’s en het beschikbare aanbod van jeugdzorg in de jeugdregio’s in december 2025. Hiertoe zijn de websites van de jeugdregio’s bestudeerd. Ook zijn de regiovisies van de jeugdregio’s verzameld en, voor zover beschikbaar, andere informatie over het aanbod, zoals overzichten van gecontracteerde aanbieders.
De regiovisies zijn in januari 2026 gescand op informatie over vraag en aanbod, beschikbaarheid, continuïteit, wachttijden, wachtlijsten en monitoring. Op basis van een kwalitatieve analyse van de gevonden informatie (en eventueel andere publiekelijk beschikbare informatie) is in kaart gebracht wat op basis van deze informatie gezegd kan worden over beschikbaarheid in de jeugdregio’s.
Vervolgens zijn tussen 4 juni en 8 juli met 11 jeugdregio's gesprekken gevoerd. Dit betrof halfgestructureerde interviews met een onderwerpenlijst gebaseerd op de uitkomsten van deskresearch. Bij het selecteren van de jeugdregio’s voor de interviews is getracht een verscheidenheid aan jeugdregio’s te spreken, zowel wat betreft geografische spreiding als wat betreft gebruik en kosten van de jeugdzorg. In totaal is gesproken met 24 personen:
- programma- of regiomanagers (6)
- contractmanagers (6)
- directeuren en projectleiders (5)
- beleidsadviseurs (2) en
- overige functies (5).
De interviews zijn steeds afgenomen door 2 onderzoekers via Microsoft Teams. Verslagen van de interviews zijn aan de gesprekspartners voorgelegd ter controle. De geaccordeerde verslagen zijn vervolgens kwalitatief geanalyseerd met behulp van Atlas.ti (versie 26.1.1).
Tot slot is op 10 juli per email een survey uitgezet onder alle 41 jeugdregio's met behulp van de applicatie Formdesk. De survey bevatte zowel gesloten als open vragen, die gebaseerd waren op de uitkomsten van de interviews.
De enquête is tussen 10 juli en 10 augustus door 31 jeugdregio's beantwoord, waarvan 30 keer vrijwel volledig. Dit is een respons van 73%. De enquête is vooral beantwoord door directeuren en programmamanagers (9) en contractmanagers en accountmanagers (9). Daarnaast door personen met een veelheid aan overige functies (13). Dit betrof naast enkele beleidsadviseurs vooral functies die waarschijnlijk vergelijkbaar zijn met directeur of programmamanager, maar iets anders genoemd worden zoals regiomanager.