Hoofdstuk 1 biedt een samenvattende beschouwing van de actuele stand van zaken in de jeugdzorg, brengt de belangrijkste problemen in kaart en draagt oplossingsrichtingen aan. 

Op basis van de cijfers over 2025 zien we een gemengd beeld van de stand van de jeugdzorg. Het gebruik van de jeugdzorg neemt niet verder toe, maar de kosten stijgen nog steeds, hoewel iets minder sterk dan in voorgaande jaren. De financiële positie van jeugdzorgaanbieders is op een aantal indicatoren redelijk stabiel. Er zijn echter nog steeds punten van zorg als het gaat om de beschikbaarheid van jeugdzorg. De grote jeugdzorgaanbieders realiseerden in 2025 een gemiddeld rendement van 1,6%, wat te laag is voor een gezonde bedrijfsvoering op de lange termijn. Ook is het aandeel opbrengst uit de Jeugdwet bij grote aanbieders de afgelopen 4 jaar met ongeveer 10% afgenomen. Dit wijst erop dat zij hun focus verleggen naar andere zorgvormen, wat een risico voor de beschikbaarheid van jeugdzorg kan betekenen. 

Andere knelpunten zijn de toename van het aantal jeugdigen met jeugdreclassering en de slechte financiële resultaten van een aantal gecertificeerde instellingen (GI’s), die bovendien zelf grote zorgen uiten over de toekomst. Ook zijn er nog steeds grote verschillen in gebruik en kosten tussen gemeenten en jeugdregio’s en worstelt de sector met het vinden van passende alternatieven voor de gesloten jeugdhulp. 

Anderzijds is het zo dat na een periode waarin de druk op het jeugdzorgstelsel voortdurend toenam, de cijfers over 2025 een voorzichtig beeld van afvlakking laten zien. In de voorgaande jaren steeg het gebruik van jeugdzorg, namen de uitgaven van gemeenten fors toe en stonden veel jeugdzorgaanbieders financieel onder druk. De meest recente cijfers wijzen erop dat deze ontwikkelingen niet doorzetten. Het gebruik van jeugdzorg neemt niet verder toe en laat zelfs een lichte daling zien. Ook lijken de gemeentelijke uitgaven aan jeugdzorg iets minder sterk te stijgen dan in voorgaande jaren, terwijl de financiële positie van jeugdzorgaanbieders zich, gemiddeld genomen, stabiliseert. Op basis van deze indicatoren kan worden verondersteld dat de druk op het stelsel afneemt. Het ontbreekt echter aan duidelijke verklaringen voor de gesignaleerde ontwikkelingen. De afname van het gebruik zou bijvoorbeeld kunnen liggen aan een teruglopende vraag, maar ook aan een gebrek aan beschikbaarheid. Op basis van de beschikbare data kunnen hier geen uitspraken over gedaan worden. 

Als daadwerkelijk sprake is van een afname van de druk op het stelsel, biedt dit kansen om meer grip te krijgen op de beschikbaarheid en toegankelijkheid van jeugdzorg en gericht te investeren in ontwikkeling, innovatie en transformatie. De beschikbaarheid van specialistische jeugdzorg blijft namelijk een knelpunt. Veel jeugdregio’s ervaren tekorten aan aanbod, met name bij complexe en specialistische zorgvormen. Hierdoor is passende hulp niet altijd beschikbaar of tijdig bereikbaar voor kinderen en gezinnen die deze nodig hebben. 

Het zicht op de beschikbaarheid van jeugdzorg is bovendien nog beperkt. Gegevens zijn nog niet altijd beschikbaar, volledig of vergelijkbaar. Hoewel er gewerkt wordt aan – gedeeltelijke – standaardisatie van de specialistische jeugdhulp en er zowel op landelijk als regionaal niveau verschillende initiatieven lopen, ontbreken op dit moment nog eenduidige definities en normen. Hier is in het veld wel duidelijk behoefte aan. Ondanks alle huidige ontwikkelingen hieromtrent, biedt dit te weinig vertrouwen op verbeteringen van inzicht op korte termijn. Jeugdregio’s zijn daardoor nog grotendeels aangewezen op kwalitatieve signalen uit de praktijk.  

Dit gebrek aan betrouwbare kwantitatieve data bemoeilijkt het ook om de beschikbaarheid van jeugdzorg landelijk en vergelijkbaar inzichtelijk te maken en risico’s tijdig te signaleren. De verwachting is dat het nog enkele jaren zal duren voordat de benodigde gegevens voldoende betrouwbaar en vergelijkbaar zijn om de beschikbaarheid van jeugdzorg structureel met kwantitatieve indicatoren te monitoren. In de tussentijd zal de sector binnen de bestaande kaders moeten zoeken naar manieren om de beschikbaarheid verder te verbeteren. Kwalitatief en thematisch onderzoek blijft daarbij essentieel om ontwikkelingen te volgen, knelpunten zichtbaar te maken en het veld te ondersteunen bij het verbeteren van de beschikbaarheid van jeugdzorg.