Wij als NZa hebben de taak gekregen om inzicht te verschaffen en vroegtijdig risico's te signaleren met betrekking tot de beschikbaarheid van (specialistische) jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering in de 41 jeugdregio's. In hoofdstuk 3 van deze Stand van de Jeugdzorg staat een theoretische verkenning die uitmondt in een voorlopige werkdefinitie van beschikbaarheid. Deze gebruiken wij als richtinggevend bij het vormgeven van onze taken. Door middel van stelseronderzoek brengen we in beeld hoe de beschikbaarheid zich ontwikkelt. We gaan na welke indicatoren en bijhorende databronnen we daarvoor kunnen gebruiken. Dit is een complexe opgaven die de nodig tijd zal vergen.

Onze verwachting is dat de data uit het berichtenverkeer vanwege een gebrek aan uniformiteit en volledigheid op de korte termijn onvoldoende basis bieden om de beschikbaarheid structureel in beeld te brengen. In de tussentijd zullen we daarom door middel van thematisch en kwalitatief stelselonderzoek inzicht bieden in relevante aspecten van beschikbaarheid, zoals de zorgvraag, en de knelpunten rondom de organisatie en toegang tot jeugdzorg. Opgedane inzichten zullen we delen met het veld zoals gemeenten, jeugdregio's, aanbieders, stelselverantwoordelijkheden en andere partijen in de sector met deze inzichten gerichter kunnen sturen.

Naast het stelselonderzoek hebben we ook de taak om risico's voor de beschikbaarheid van specialistische jeugdzorg vroegtijdig te signaleren. Dit doen we onder andere via meldingen en op basis van data uit het vernieuwde Early Warning System (EWS) voor jeugdzorg, Dit systeem geeft inzicht in continuiteitsrisico's en ondersteunt bij het vroegtijdig van (mogelijke) risico's voor de beschikbaarheid bij aanbieders van specialistische jeugdhulp en gecertificeerde instellingen (GI's). Als sprake is van risico's voor de continuiteit van zorg begeleiden we betrokken partijen, net zoals voorheen de JA, op basis van het Draaiboek Continuiteit Jeugdzorg.

Met ingang vanaf 1 januari 2027 houden we ook toezicht op de transparante financiele bedrijfsvoering en de aanlevering van de openbare jaarverantwoordingen va jeugdhulpaanbieders en GI's. Op grond van de Jeugdwet zijn zij verplicht om, tenzij uitstel is verleend, uiterlijk 31 mei hun jaarverantwoordig aan te leveren. Het goed in beeld krijgen van de zorgsector met behulp van de jaarverantwoording heeft een maatschappelijk belang, namelijk: bijdragen aan een doelmatige besteding van het zorggeld. Wanneer niet tijdig, volledig of juist is voldaan aan de jaarverantwoordingsplicht kunnen de jeugdhulpaanbieder en GI worden meegenomen in ons risicogestuurde toezicht. 

Hiermee dragen we eraan bij dat ieder kind en elk gezin in Nederland kan rekenen op jeugdzorg als zij die nodig hebben, zodat zij mee kunnen doen aan de samenleving en een betekenisvol leven kunnen leiden. Toegang tot tijdige en passende zorg en ondersteuning, ongeacht leeftijd, inkomen, gezondheid, achtergrond of situatie, is daarvoor een randvoorwaarde. Momenteel wordt aan deze randvoorwaarde niet altijd voldaan. Om het jeugdzorgstelsel te versterken is beter zicht nodig op wat er speelt, waar tekorten ontstaan en welke ingrepen nodig zijn.

Ten slotte is het ook van belang te beseffen dat de beschikbaarheid van jeugdzorg voor jeugdigen die deze zorg nodig hebben niet alleen verbeterd kan worden door het aanbod te vergroten. Ook het voorkomen of verminderen van een beroep op de jeugdzorg kan bijdragen. Niet iedere hulpvraag hoeft automatisch met jeugdzorg te worden beantwoord wanneer ook andere, wellicht beter passende, antwoorden voorhanden zijn. Domeinoverstijgende samenwerking kan hier een grote rol spelen. Dit blijft een aandachtspunt, omdat er uit het veld signalen zijn dat domeinoverstijgende samenwerking nog altijd lastig is vanwege verkokering in regelgeving en financiering.