Gemeenten zijn sinds de decentralisatie verantwoordelijk voor de inkoop van jeugdzorg. Daarbij moeten gemeenten kiezen hoe zij aanbieders selecteren, hoe zij de zorg inkopen en hoe zij de zorg bekostigen. Er zijn grofweg drie opties voor de bekostiging: productiebekostiging (de inspanningsgerichte variant, ook wel P*Q genoemd, wat staat voor price * quantity, of 'uurtje factuurtje'), resultaatbekostiging (de outputgerichte variant) en populatiebekostiging (de taakgerichte variant, ook wel aangeduid als lump sum financiering). Combinaties van verschillende bekostigingsvormen komen ook voor. 

De verschillende vormen van bekostiging kennen ieder hun eigen voor- en nadelen. Er is dan ook al jaren veel discussie over de vraag welke vorm van inkoop en vooral welke wijze van bekostiging te prefereren is. Onderzoek laat echter zien dat de wijze van inkoop en bekostiging geen aantoonbare invloed heeft op de uitgaven van gemeenten aan jeugdzorg (Hoogenraad et al. 2023). Over de invloed van de wijze van inkoop en bekostiging op de beschikbaarheid van jeugdzorg is daarentegen weinig bekend, omdat onderzoek zich vooral richt op de financiële effecten. Ook uit het in hoofdstuk 3 beschreven onderzoek blijkt dat jeugdregio's verschillend denken over de voor- en nadelen van de verschillende vormen van inkoop en bekostiging. De meeste jeugdregio’s zagen geen directe relatie tussen bekostigingsvorm en beschikbaarheid van jeugdzorg. Slechts 2 ondervraagde jeugdregio’s gaven aan dat beschikbaarheid een overweging is bij de wijze van inkoop en bekostiging. 

Traditioneel is productiebekostiging sinds de decentralisatie in 2015 de meest voorkomende bekostigingsvorm in de jeugdzorg. De afgelopen jaren nam het aandeel van populatiebekostiging (de taakgerichte variant) wel toe, tot 15% in 2023 en 2024 (PPRC 2024). Deze toename van de taakgerichte bekostiging werd verklaard door het feit dat meer gemeenten opdrachten gunnen aan consortia van aanbieders, die taakgericht bekostigd worden. In 2024 betrof dit 12% van de totale jeugdhulpomzet. De Jeugdautoriteit concludeerde vorig jaar dat de taakgerichte variant kansrijk is, maar ook complex (Jeugdautoriteit 2025b). Vervolgonderzoek van de NZa naar de governance van consortia bevestigde dat taakgericht werken ingewikkeld is, maar wel kansen biedt voor transformatie (NZa 2026a). Ook een aantal jeugdregio’s die met taakgerichte bekostiging werken gaven aan dat deze vorm betere samenwerking met aanbieders mogelijk maakt en aanbieders verantwoordelijkheid geeft voor een dekkend zorglandschap (hoofdstuk 3).  

Opvallend is dat het PPRC, dat sinds 2018 de gemeentelijke zorginkoop onderzoekt, onlangs constateerde dat het taakgericht financieren in de jeugdzorg weer terrein verliest. Bij contracten die de afgelopen jaren zijn ingegaan, is het aandeel taakgerichte bekostiging fors teruggelopen tot ongeveer het niveau van 2020. De traditionele P*Q bekostiging wint daarentegen weer terrein (Binnenlands Bestuur 29-7-2026).

Een andere ontwikkeling is dat gemeenten de afgelopen jaren langere contracten voor jeugdzorg zijn gaan afsluiten. Inmiddels heeft meer dan 60% van de overeenkomsten een looptijd van 6 jaar of langer en is 6% zelfs voor onbepaalde tijd afgesloten. Opvallend is wel dat er verschillen zijn tussen zorgvormen waar het de contractduur betreft: overeenkomsten voor bijvoorbeeld het gedwongen kader hebben vaak een kortere looptijd. Dit wordt verklaard door de wijze van bekostiging: de GI’s die het gedwongen kader uitvoeren, worden relatief vaak gesubsidieerd en deze subsidies worden jaarlijks opnieuw vastgesteld. Tussen de contractduur en de gekozen bekostigingsvormen werden verder geen opvallende verschillen geconstateerd (Binnenlands Bestuur 5-8-2026).