De jeugdhulp kent meerdere toegangspoorten. Sinds de decentralisatie is het aandeel van de gemeentelijke toegang logischerwijs behoorlijk toegenomen. In 2025 was het aandeel van de gemeentelijke toegang met 35% voor het eerst hoger dan het aandeel van de huisarts (33%) (figuur 8). De aandelen van de overige verwijzers bleven, zoals gewoonlijk, beneden de 10%.
Figuur 8: jeugdhulptrajecten naar verwijzer 2021-2025
2021 2022 2023 2024 2025 Gemeentelijke toegang 32% 33% 33% 34% 35% Huisarts 35% 35% 35% 34% 33% Jeugdarts 3% 3% 3% 3% 3% Gecertificeerde instelling 9% 9% 8% 8% 8% Medisch specialist 5% 5% 4% 4% 5% Rechter, Officier van Justitie 0% 0% 0% 0% 0% Geen verwijzer 15% 15% 15% 15% 15% Verwijzer onbekend 1% 1% 1% 0% 0% Beweeg de tabel horizontaal om meer te zien
Uit het veld krijgt de NZa signalen dat de veelheid aan toegangspoorten tot de jeugdzorg voor onduidelijkheid zorgt en ook van invloed kan zijn op de beschikbaarheid. Vanuit jeugdartsen zijn er bijvoorbeeld signalen dat zij moeilijkheden ondervinden bij het doorverwijzen naar jeugdzorg. Gemeenten zouden, om de kosten enigszins binnen de perken te houden, zoveel mogelijk grip op de toegang willen hebben en daarom graag zien dat verwijzingen van derden ook via de gemeentelijke toegang verlopen. Er zijn ook signalen dat in voorkomende gevallen de gemeentelijke toegang de opdracht krijgt om niet meer dan een bepaald percentage van de aanmeldingen door te verwijzen naar tweedelijnszorg. Hoewel het hier gaat om signalen en geen uitspraken gedaan kunnen worden over de prevalentie van dergelijke fenomenen, is bekend dat gemeenten in de Wmo ook via lokale teams proberen te sturen op minder doorverwijzingen naar tweedelijnszorg (CPB 2019). De praktijk laat echter zien dat de inzet van lokale teams niet leidt tot een afname van doorverwijzingen (CPB 2020).
Het lijkt hoe dan ook waarschijnlijk dat de inrichting van de verschillende toegangsroutes invloed heeft op de beschikbaarheid van jeugdzorg, ook omdat deze routes in verschillende gemeenten op heel andere manieren georganiseerd zijn. Lokale teams zijn door de meeste gemeenten ingesteld in het kader van de decentralisatie, in lijn met het doel van de Jeugdwet om laagdrempelige toegang te realiseren. Lokale teams worden ook wel wijkteams genoemd, of buurtteams of lokale toegang. Hier wordt, aansluitend bij de Hervormingsagenda Jeugd, zoveel mogelijk over lokale teams gesproken. Het CBS hanteert echter de term wijkteams. Veel lokale teams zijn niet alleen een toegangspoort, maar bieden zelf ook ‘lichte’ vormen van jeugdhulp. In 2025 ging dit om 13% van de jeugdhulp zonder verblijf (tabel 1). Hier dient bij opgemerkt te worden dat de cijfers over door lokale teams geleverde jeugdhulp over het algemeen als minder betrouwbaar gezien worden omdat toegang, preventie, vraagverheldering, coördinatie en jeugdhulp vaak door elkaar lopen en gemeenten zelf bepalen wat en hoe zij dit registreren en aan het CBS aanleveren. Desalniettemin lijkt het toch om een substantieel deel van de jeugdhulp zonder verblijf te gaan dat door lokale teams wordt geleverd.