De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) heeft marktonderzoek gedaan naar de sectoren logopedie en ergotherapie in de eerstelijnszorg. Beide rapporten laten zien dat de toegang tot zorg onder druk staat en dat deze druk naar verwachting zal toenemen. De zorgvraag is groter dan het aanbod en hierdoor lopen de wachttijden op tot soms een jaar. Dit is een zorgelijke situatie. Logopedie en ergotherapie zijn vormen van basisverzekerde zorg die eraan kan bijdragen dat kwetsbare groepen, zoals kinderen met een ontwikkelachterstand en ouderen met spraak- of beweegproblemen, kunnen blijven meedoen in de samenleving. Lang wachten kan voor hen grote gevolgen hebben.
Beeld: © ISK
Oplopende wachttijden
88% van de logopediepraktijken werkt met een wachtlijst waarvan de wachttijd varieert van enkele weken tot meer dan een jaar. Gemiddeld wachten de meeste patiënten 2 tot 6 maanden. Van de praktijken die ergotherapie aanbieden, kampt 83% met een wachtlijst waarbij de wachttijden variëren van enkele weken tot meerdere maanden. De stijgende zorgvraag zit in een groeiende vraag naar logopedische zorg voor kinderen met taalontwikkelingsstoornissen. Daarnaast hebben ouderen een toenemende behoefte aan ergotherapie en logopedische zorg als gevolg van de vergrijzing en het langer zelfstandig thuis wonen.
Arbeidsmarkt
De tekorten op de arbeidsmarkt zijn een andere belangrijke oorzaak van de lange wachttijden in de eerste lijn. We constateren dat er minder afgestudeerde logopedisten en ergotherapeuten zijn. Hierdoor is er te weinig instroom in de zorg en hebben praktijken lang te maken met openstaande vacatures. We zien verder dat logopedisten en ergotherapeuten gemiddeld 27 uur (0,75 fte) werken en dat jonge professionals na een paar jaar kiezen voor de tweede- of derdelijns zorg of het beroep helemaal verlaten. Redenen die hiervoor worden genoemd zijn het als relatief laag ervaren salaris, motivatieproblemen en het grote deel aan indirecte taken zoals administratie, overleg en reistijd.
Verbetering toegang tot zorg
Zorgverzekeraars, zorgaanbieders en overheid hebben ieder een rol om de toegang (op korte termijn) te verbeteren. Met een samenhangende aanpak die onder andere is gericht op het aantrekkelijker en zichtbaarder maken van de rol van logopedist en ergotherapeut, meer samenwerking stimuleren binnen het geheel van de eerstelijnszorg en actieve sturing op wachtlijsten en zorgbemiddeling. Deze transitie vraagt om een sterke en goed georganiseerde eerste lijn, waarin arbeidsvoorwaarden op orde zijn, zorgverleners domeinoverstijgend samenwerken en ondersteuning zo veel mogelijk dicht bij de patiënt wordt georganiseerd. Van de zorgverzekeraars verwachten we vanuit hun verantwoordelijkheid op de zorgplicht dat zij die transitie stimuleren, onder andere via de contractering. Als NZa zien wij hierop toe.
Onderzoeken paramedische sector
Deze rapporten naar de markt voor logopedie en ergotherapie horen bij een reeks onderzoeken naar de paramedische sector. Er volgen nog onderzoeken naar oefentherapie en diëtetiek. De NZa doet dit op verzoek van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport na signalen van problemen in de sector. De onderzoeken moeten een beter beeld geven van de marktontwikkelingen en de achterliggende oorzaken van de signalen van druk op de toegang tot paramedische zorg.