Monitor contractafspraken medisch-specialistische zorg

Om in de toekomst goede, toegankelijke en betaalbare zorg te blijven leveren zijn veranderingen noodzakelijk. De zorg zal minder gericht moeten zijn op het aanbod en het volume aan geleverde zorg, en meer op uitkomsten voor de patiënt. Hiervoor is het nodig dat zorgaanbieders en professionals samenwerken om de juiste zorg op de juiste plek te leveren.

Man in rolstoel plant met andere mensen een boom
©ssk

Op landelijk en lokaal niveau proberen partijen hier werk van te maken. Landelijk zien we dit terug in het hoofdlijnenakkoord medisch-specialistische zorg en in programma’s over de juiste zorg op de juiste plek en uitkomstgerichte zorg. Lokaal zijn contracten een belangrijk instrument voor zorgverzekeraars en zorgaanbieders om hier invulling aan te geven.

In 2018 zien we nog weinig alternatieve contractvormen gericht op waarde en integrale zorg. Op lokaal niveau zijn wel voorbeelden te vinden. Zo zien we een paar voorbeelden van betaling per zorgbundel (patiëntgroep). Ook is er een paar meerjarencontracten met afspraken over samenwerking in de regio, op basis van een aanneemsom.

In 2018 is het grootste deel van de contracten nog gericht op het beheersen van totale kosten op korte termijn. Dit leidt tot een grote hoeveelheid afgesproken omzetplafonds. Zonder verdere afspraken levert dat een behoorlijke prikkel op om - tot het plafond -  zoveel mogelijk te behandelen.

Wat verder opvalt is dat het grootste deel van de meerjarencontracten inhoudelijk hetzelfde is als eenjarige contracten. Verzekeraars en aanbieders maken nog weinig gebruik van de mogelijkheid om juist met een langdurig contract te sturen op gemeenschappelijke doelstellingen zoals: regionale samenwerking, veranderingen in organisatie en zorgverlening. Wel zien wij dat zorgverzekeraars in hun kernwerkgebieden vaker een meerjarencontract sluiten dan in niet-kernwerkgebieden.  

Contracten medisch-specialistische zorg 2018 in beeld

Monitor msz figuur 1 def2
Monitor msz figuur 2 def2
Monitor msz figuur 3 def2

Afspraken over integrale, waardegedreven zorg zijn nodig

In ons adviesrapport Belonen van zorg die waarde toevoegt constateerden we dat we in de medisch-specialistische zorg prioriteit moeten geven aan alternatieve contractvormen.

Het gaat dan om contracten waarmee zorgverzekeraars en zorgaanbieders afstappen van het belonen van volume. In plaats daarvan zouden zij afspraken moeten maken over zorg die waarde toevoegt voor de patiënt, en over integrale zorg.

Voorbeelden van alternatieve contractafspraken zijn:

  • het betalen per zorgbundel of patiëntgroep;
  • het belonen van uitkomsten van de zorg;
  • het belonen van kostenbesparingen (shared savings);
  • meerjarencontract met aanneemsom en doelstellingen op het gebied van kwaliteit en (regionale) samenwerking.

Er is ambitie om het anders te doen

In het hoofdlijnenakkoord medisch-specialistische zorg zijn afspraken gemaakt over kostenbeheersing. Dit kan verklaren waarom we nog veel eenjarige contracten met vooral omzetplafonds zien. Tegelijkertijd is er een breed gedeelde ambitie om de organisatie van de zorg meer structureel te veranderen. Deze ambitie vraagt ook om passende financiële afspraken. De afspraken over kostenbeheersing in het hoofdlijnenakkoord zijn geen belemmering voor het gebruiken van alternatieve contractvormen.

Wat doet de NZa?

Wij monitoren de inhoud van de contractafspraken  in de medisch-specialistische zorg. Zo kunnen we volgen of een verandering in het maken van contractafspraken van de grond komt. We kijken nu eerst naar de afspraken tussen de ziekenhuizen en de zorgverzekeraars (en in deze monitor dus nog niet naar de afspraken met overige aanbieders van medisch-specialistische zorg).

We vinden het van belang dat de breed gedeelde ambitie om de zorg toekomstbestendig te houden ook tot gemeenschappelijke doelstellingen leidt; in welke mate zien we alternatieve contractvormen over bijvoorbeeld drie of vijf jaar terug? We zullen hier komend jaar met zorgaanbieders en zorgverzekeraars over in gesprek gaan. Ook bespreken we waarom zij wel of niet starten met nieuwe contractvormen. En of verdere stimulering of ondersteuning vanuit de NZa gewenst is.

Deze monitor zullen we volgend jaar herhalen. We toetsen dan opnieuw in hoeverre zorgverzekeraars met zorgaanbieders de gedeelde ambities vertalen naar contractafspraken.

Op het moment dat we weinig verandering zien in de contracten, bekijken we of bijsturing nodig is. Bijvoorbeeld door de huidige manier waarop we medisch-specialistische zorg bekostigen, aan te passen. Dat sluiten we vooralsnog niet uit.