Stappenplan

De stappen in het vrijgeven van een markt

Welke markten worden vrijgegeven?
De NZa onderzoekt voor alle vrije beroepen of vrije prijsvorming zinvol is. Belangrijkste voorwaarde voor het vrijgeven van prijzen is of de consumentenbelangen voldoende geborgd zijn in een omgeving met vrije prijsvorming. Als dit het geval is, kan een markt geliberaliseerd worden.

In het rapport Theoretisch kader liberalisering vrije beroepen in de zorg geeft de NZa aan welke factoren zij meeneemt bij haar advies om een markt vrij te geven. Deze factoren vormen samen een meetlat. De invulling van de meetlat geeft antwoord op de vraag of de belangen van de consument veilig zijn in een omgeving met vrije prijsvorming, en of een markt dus geliberaliseerd kan worden. De NZa beschrijft dit voor elke markt in een apart consultatie- en visiedocument. Op basis van deze analyse adviseert de NZa de minister om een markt al dan niet vrij te geven. Het uiteindelijke besluit hierover ligt bij de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Wanneer worden de markten vrijgegeven?
De NZa gaat niet alle beroepsgroepen tegelijk onderzoeken. Om te bepalen welke beroepsgroepen onderzocht worden, is in het rapport Theoretisch kader een quickscan uitgevoerd. Hierin is voor alle beroepsgroepen de meetlat ingevuld op basis van aanwezige kennis en ervaring binnen de NZa.

De NZa heeft de afgelopen jaren als eerste de beroepsgroepen onderzocht waarvan de markt zich goed leek te lenen voor liberalisering. Dit waren bijvoorbeeld de markten voor oefentherapie en dieetadvisering. De overige beroepsgroepen worden op middellange termijn onderzocht. Uiteindelijk schrijft de NZa voor alle beroepsgroepen een consultatiedocument waarbij wordt onderzocht of de markt in aanmerking komt voor liberalisering of niet. Dit consultatiedocument is de eerste stap voor het mogelijk vrijgeven van een markt.

Hoe verloopt het vrijgeven van een markt?
Het vrijgeven van de prijzen in een markt gebeurt in een paar stappen:

Stap 1: Consultatiedocument

Wanneer de NZa gaat onderzoeken of een beroepsgroep geschikt is voor vrije prijsvorming, dan is de start hiervan het schrijven van een consultatiedocument. In het consultatiedocument presenteert de NZa haar analyse van de markt. De in de meetlat opgenomen factoren worden hierbij nader uitgewerkt en ingevuld. Bij het opstellen van een consultatiedocument worden brancheorganisaties, verzekeraars en consumentenorganisaties intensief betrokken. Met dit consultatiedocument wil de NZa toetsen of haar marktanalyse juist en volledig is. Dit gebeurt in de volgende stap: de consultatieronde.

Stap 2: Consultatieronde

De NZa legt het consultatiedocument voor aan overheidsorganisaties, verzekeraars, aanbieders, brancheorganisaties, onafhankelijke deskundigen en wetenschappelijke organisaties. In het document stelt de NZa consultatievragen aan deze partijen. Zij toetst hiermee of haar analyse klopt, of dat er eventueel verbeteringen en aanvullingen noodzakelijk zijn. De consultatieronde is ook het moment waarop alle betrokken partijen hun opmerkingen met betrekking tot vrije prijsvorming kenbaar kunnen maken en kunnen onderbouwen. Deze consultatierondes zijn openbaar.

Stap 3: Visiedocument

Vervolgens zal de NZa het consultatiedocument aan de hand van de reacties herschrijven tot een visiedocument. De NZa combineert in het visiedocument de reacties op het consultatiedocument en de analyse die in het consultatiedocument is opgenomen. In het visiedocument staat het advies van de NZa aan de minister over het al dan niet vrijgeven van de prijzen op de onderzochte markt. Ook wordt aangegeven welke risico's er zijn als een markt wordt vrijgegeven. Hierop zal de NZa specifiek letten als een markt wordt vrijgegeven (zie ook stap 5).

Stap 4: Advies aan de minister

In deze fase stuurt NZa het visiedocument met daarin het advies over liberalisering naar de minister. Het is dan uiteindelijk aan de minister om te beslissen of een markt wordt geliberaliseerd of niet. Wanneer de minister positief adviseert dan past de NZa de beleidsregels en nadere regels aan voor de nieuwe situatie.

Stap 5: bewaken

Als de minister besluit om een markt vrij te geven, dan ligt er daarna een belangrijke taak voor de NZa om de ontwikkelingen op de markt te volgen. Zij houdt zo in de gaten of de publieke belangen voldoende geborgd zijn en of partijen zich volgens de spelregels gedragen. De bevindingen van dit onderzoek publiceert de NZa in een zogenaamde monitor. Als zorgaanbieders en/of verzekeraars ongewenste gedragingen vertonen die de concurrentie verstoren, kan de NZa ook in de markt ingrijpen.

Hoe de NZa kan ingrijpen
Indien de NZa constateert dat de markt (gedeeltelijk) niet goed werkt, waardoor de publieke belangen in gevaar dreigen te komen, heeft zij verschillende mogelijkheden om in te grijpen.

De wet biedt de NZa mogelijkheden om algemene regels aan een markt op te leggen. Dit kunnen maatregelen zijn zoals prestatiebeschrijvingen, kostentoerekeningsprincipes, slimme prijsplafonds en toezichtregels ten aanzien van bijvoorbeeld misleidende reclame. Daarnaast kan de NZa in individuele gevallen optreden, bijvoorbeeld wanneer een aanbieder of verzekeraar met aanmerkelijke marktmacht de concurrentieverhoudingen in een markt verstoort.

De NZa wil een goede verhouding aanbrengen tussen optreden door het stellen van algemene regels en optreden in individuele gevallen. Dat moet een zodanige mix zijn, dat effectief en 'licht' optreden hand-in-hand gaan. De NZa zal enerzijds toezien op de naleving door op eigen initiatief onderzoek te doen, tegelijkertijd zal zij ook reageren op signalen uit de markt. Zo past de NZa een 'Risico Analyse Model' (RAM) toe, om systematisch te bekijken in welke sectoren en markten de marktontwikkelingen intensief of juist minder intensief gevolgd moeten worden. De NZa controleert op die manier alleen waar dat echt noodzakelijk is. Dat voorkomt dat de administratieve lasten onnodig toenemen voor de betrokken organisaties.

Naast de NZa zijn er op de zorgmarkt andere toezichthouders actief, zoals de Nederlandse Mededingingsautoriteit en de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Met deze toezichthouders werkt de NZa intensief samen. Wanneer de taken en bevoegdheden van deze toezichthouders raken aan de taken en bevoegdheden van de NZa, zijn hierover afspraken gemaakt. Deze zijn vastgelegd in verschillende samenwerkingsconvenanten.

Print