Vanaf 1 juli 2001 kunnen huisartsen voor de avond-, nacht- en weekenddiensten deelnemen aan een huisartsendienstenstructuur (HDS). In Nederland zijn ongeveer 60 HDS'en actief. Een HDS kan uit een aantal huisartsenposten bestaan.
Wanneer een patiënt gebruik maakt van de diensten van een HDS ontvangt hij hiervoor een rekening. Het tarief dat een HDS in rekening mag brengen, bestaat uit een honorarium voor de dienstdoende huisartsen en een bedrag aan infrastructurele kosten. Deze infrastructurele kosten zijn bijvoorbeeld loonkosten voor doktersassistentes, huisvestingskosten, kosten voor vervoer en automatiseringskosten. De infrastructurele kosten verschillen per HDS.
Een patiënt kan een rekening ontvangen voor een consult, visite, telefonisch consult of herhalingsrecept. Het tarief per consult, visite of telefonisch consult is ongeacht de duur van het contact. Het vastgestelde tarief geldt op werkdagen vanaf 18.00 uur tot 8.00 uur en op weekend- en feestdagen. Na 8.00 uur of voor 18.00 uur mag een HDS op werkdagen geen consulten, visites, telefonische consulten of herhalingsrecepten declareren. Het tarief voor een telefonisch consult of herhalingsrecept is € 25,-. De tarieven voor een consult en visite verschillen per HDS.
Tussen de HDS'en bestaan grote verschillen in de hoogte van de kosten en dus in de tarieven. Om de kosten van de HDS'en te beperken en een einde te maken aan de grote kostenverschillen, is met ingang van 1 januari 2005 een normering ingevoerd. De normering is gebaseerd op een bedrag per inwoner in het werkgebied van de HDS. Het basisbedrag is € 10,- per inwoner. Dit bedrag kan worden verhoogd voor HDS'en die werkzaam zijn in plattelandsgebieden of voor HDS'en die een grotere vraag naar zorg hebben. Daarnaast kan het bedrag per inwoner worden verhoogd wanneer de HDS extra kwaliteit en service levert. In de onderhandeling tussen HDS en zorgverzekeraar wordt een definitief bedrag per inwoner vastgesteld.
Het bedrag per inwoner maal het aantal inwoners in het werkgebied vormt het budget van de HDS. Op basis van dit budget en het aantal verwachte consulteenheden wordt per HDS een consult- en visitetarief vastgesteld. Tussen de HDS'en blijven dus tariefverschillen bestaan. Deze worden veroorzaakt door een verschil in het werkgebied (platteland of stad), de vraag naar zorg en de kwaliteit van de zorg.
CTG/ZAio heeft per 1 januari 2005 voor een aantal HDS'en nieuwe tarieven afgegeven die zijn gebaseerd op de normering. De tariefwijzigingen voor de overige HDS'en volgen zo spoedig mogelijk.