Instrumenten

De NZa hanteert een combinatie van instrumenten om effectief toezicht te bereiken. In het Plan Handhaving worden de instrumenten van de NZa toegelicht: Plan Handhaving (september 2007).  

Het wettelijk instrumentenpalet biedt de NZa mogelijkheden om algemene condities op zorgmarkten te stellen, zoals prestatiebeschrijvingen, kostentoerekeningsprincipes, slimme prijsplafonds en toezichtsregels ten aanzien van bijvoorbeeld misleidende reclame. Daarnaast kan de NZa in individuele gevallen optreden, zoals bij een aanbieder met aanmerkelijke marktmacht, als daardoor de concurrentieverhoudingen worden verstoord. De NZa wil een goede verhouding aanbrengen tussen optreden via het stellen van algemene condities en optreden in individuele gevallen. Dat moet een zodanige mix zijn, dat effectief en ‘licht’ optreden hand-in-hand gaan.  

Monitors
Door middel van monitoring worden ontwikkelingen in (deel-)markten in kaart gebracht. Monitors leveren de basis voor oordeelsvorming voor instrumenteninzet op markten.

Advies: uitvoerings- en toezichtstoetsen
Via uitvoerings- en toezichtstoetsen geeft de NZa vorm aan de “advocacy-rol” - het adviseren over beleid en regelgeving. Adviezen worden niet alleen op aanvraag gegeven, maar ook pro-actief, uit eigen beweging, in het belang van de verdere ontwikkeling van het zorgstelsel, zowel op cure- als op caremarkten.

Consultatie
Over het jaarlijkse werkprogramma consulteert de NZa de marktpartijen. Consultatie dient verschillende doelen:

De toezichthouder moet goed geïnformeerd zijn over wat er in de markt speelt.

De markt moet weten welke overwegingen en redenen de toezichthouder hanteert, uit een oogpunt van reguleringszekerheid, vertrouwen en draagvlak.

De toezichthouder moet in staat zijn een eigen publieke toets toe te passen.

De NZa werkt bij de ontwikkeling van instrumenten met consultatiedocumenten, visiedocumenten en beleidsregels, opdat de marktpartijen betrokken zijn bij de meningsvorming en om duidelijkheid te bieden over de wijze van toepassing van bevoegdheden. Dat dient ook de reguleringszekerheid die van belang is voor een goed investeringsklimaat op de zorgmarkten.

Toezichtinstrumenten 
De basisgedachte van het Nza toezicht is ‘verdiend vertrouwen’. Dit betekent dat de NZa minder intensief toezicht houdt als blijkt dat zorgverzekeraars en zorgaanbieders hun interne toezicht goed organiseren en de wet- en regelgeving naleven. Verdiend vertrouwen betekent ook dat de NZa streng optreedt als marktpartijen het vertrouwen beschamen (zero tolerance).

Deze filosofie ligt ook ten grondslag aan de toezichtinstrumenten. Bijvoorbeeld het gebruik van self assessments bij het transparantietoezicht. Daarbij moeten zorgverzekeraars zich aan de NZa verantwoorden over het naleven van de eisen voor informatieverstrekking.

Risico Analyse Model (RAM)
De NZa gebruikt bij haar toezicht een risico analysemodel (RAM) om de belangrijkste risico’s in kaart te brengen. Daarmee kunnen de toezichtactiviteiten, zoals (thematische) onderzoeken,  worden gericht op de voornaamste risico’s voor het algemeen consumentenbelang. Het RAM beperkt de toezichtlasten voor de onder toezicht staande instellingen. De NZa stelt het RAM jaarlijks bij aan de hand van nieuwe informatie uit onderzoeken en signalen van bijvoorbeeld andere toezichthouders.

Handhavingsinstrumenten 
Bij het toezicht verzamelt en analyseert de NZa informatie om te beoordelen of marktpartijen zich houden aan de wet- en regelgeving en of zorgmarkten goed werken. Aan de hand van het uiteindelijke oordeel besluit de NZa om al dan niet in te grijpen. Mogelijke interventies zijn: vervolgonderzoek, handhavend optreden, regels stellen of bestaande regels aanpassen en advisering van de minister.

Zodra de NZa een overtreding van een norm of regel constateert, treedt zij handhavend op. Als eerste stap worden meestal informele maatregelen getroffen. Bijvoorbeeld via  normoverdragende gesprekken of het versturen van brieven. Dit is vaak voldoende om het gedrag van een marktpartij in te beïnvloeden. Is dit niet het geval, dan kan de NZa formele maatregelen nemen. Tot de formele handhavingsinstrumenten van de NZa behoren:

-          het geven van een aanwijzing
-          het toepassen van bestuursdwang
-          het opleggen van een last onder dwangsom
-          het opleggen van een boete
-          het openbaar maken van bepaalde handhavingsmaatregelen 

De manier waarop de NZa handhaaft, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden. Zij zet  een instrument in dat in verhouding staat tot de overtreding en dat het meest effectief is.